خشکسالی تاوان کشاورزی منهای مدیریت منابع

تاریخ نشر: 1396/05/01 تعداد بازدید: 115 کد خبر: 3596gwku
هدررفت بخش عمده آب های کشور در فرایند کشاورزی سنتی و چالش های مدیریت منابع آبی کشور در سال های گذشته سبب شده تا ایران در آستانه یک بحران جدی زیست محیطی قرار گیرد؛ وضعیتی که برونرفت از آن نیازمند ایجاد دغدغه و همگرایی ملی است

به گزارش گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا، در این روزهای پرحرارت، «بحران آب» بار دیگر مورد توجه رسانه ها و در میان عناوین آن ها قرار گرفته است. در روزهایی که بسیاری انگشت اتهام کم آبی را به سوی مصرف خانگی نشانه رفته اند و هشدارها در زمینه صرفه جویی در مصرف آب و بحرانی شدن وضعیت ذخایر آبی کشور پرتکرار شده، کمتر کسی نگاه عموم را به سوی به هدررفت آب در زمین های کشاورزی متوجه می سازد. با این حال، کارشناسان سررشته کلاف بی آبی را در کشاورزی سنتی و مدیریت ناصحیح منابع آبی جست وجو می کنند.

صرفه جویی در مصرف آب و اصلاح الگوی مصرف اگرچه اقدامی ضروری در زمینه حفظ ذخایر و منابع آبی است و به میزان چشمگیری از هزینه های تصفیه آب و آماده سازی آن برای شرب می کاهد اما این واقعیت کمتر مطرح شده که بخش کشاورزی به ویژه کشاورزی سنتی بیش از 93 درصد از منابع آبی کشور را مصرف می کند.

از طرفی، عوامل محیطی نیز در کنار عوامل انسانی بر بحرانی شدن وضعیت آب در کشور دامن می زند. قرار گرفتن ایران روی کمربند خشکی و گرد و غبار باعث تشدید تخریب زمین، محیط زیست و شرایط آبی کشور شده است.

** الگوهای ناکارآمد کشاورزی و ایجاد زمینه های بحران آبی

«علی درویشی» مدرس دانشگاه در گفت وگو با پژوهشگر ایرنا، از هشدار موسسه منابع جهانی در زمینه وقوع خشکسالی در منطقه خاورمیانه خبر داد. بر پایه تازه ترین گزارش این موسسه، به دلیل الگوهای آب و هوایی موجود و تغییر فرآیندهای آب و هوایی کره زمین، منطقه خاورمیانه تا سال 2040 یکی از بحرانی ترین مناطق خواهد بود.

بنا بر این گزارش، بسیاری از کشورهای عربی منطقه در محیط پیرامونی ایران آینده بحرانی در تامین آب خواهند داشت. بر اساس پیش بینی این مدل ها، منطقه خاورمیانه تا حدود 20 سال دیگر با بیشترین بحران های زیست محیطی دست به گریبان خواهد بود.

درویشی معتقد است که سه عامل عمده باعث بحرانی شدن وضعیت آب در ایران شده است. به گفته وی، افزایش جمعیت در طول 25 سال گذشته موجب شد تا منابع آبی و ظرفیت های زیرزمینی جوابگوی جمعیت 80 میلیونی ایران و بیشتر نباشد. از طرفی، مصرف بیش از 93 درصدی آب در بخش کشاورزی با بازدهی بسیار پایین، مهمترین عامل بحرانی شدن وضعیت آب است. این در حالی است که حدود 12 درصد از ظرفیت زمین های کشاورزی زیر کشت برده می شود، تولید ناخالص داخلی در این بخش کمتر از 10 درصد است و اشتغالزایی در این زمینه تنها 20 درصد از نیروهای کار کشور را دربرمی گیرد. بنابراین، این نوع از کشاورزی پربازده نبوده و حجم زیادی از آب کشور به یغما می برد.

مدیریت نادرست منابع آبی نیز عامل سوم از نگاه این پژوهشگر محیط زیست است که باعث شده حدود 250 دشتِ خشکیده در چند سال گذشته به محیط زیست بحرانی ایران اضافه شود.

درویشی تصریح کرد: شیوه انتقال آب در کشور نیز عامل پنهانی است که باعث هدررفت حدود 35 میلیارد مترمکعب آب در مسیر انتقال می شود. اگر تنها 20 درصد از این حجم هدررفت آب بکاهیم، بسیاری از مشکلات در این بخش حل خواهد شد.

** اتفاق نظر برای مدیریت منابع؛ کلید حل بحران آب

«مهدی میرزایی» کارشناس آب و عضو هیات علمی دانشگاه عامل اصلی بحران آب را در برهم خوردن تعادل میان منابع و مصارف جست وجو کرد. میرزایی با دسته بندی آب ها به دو بخش تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر، گفت: آب های سطحی و روان آب ها که ناشی از بارش ها است جزو دسته آب های تجدیدپذیر به شمار می روند در حالی که آب های زیرزمینی که زمان طولانی برای تشکیل آن لازم است جزو آب های غیرقابل تجدید قرار می گیرد.

وی نیز با اشاره به مصرف بیش از 90 درصدی آب در حوزه کشاورزی، به مقایسه ایران با برخی کشورهای پیشرفته در این زمینه پرداخت.

به گفته میرزایی، مصرف حجم زیادی از آب در بخش کشاورزی مسئله ای اجتناب ناپذیر است چرا که کشاورزی در هر صورت نیازمند آب است و تنها با به کارگیری روش های نوین می توان مصرف آب را به حداقل کاهش داد. در کشورهای اروپایی و آمریکایی حدود 70 درصد از منابع آبی به بخش کشاورزی اختصاص می یابد.

به گفته وی، ایران از نظر مصرف آب های زیرزمینی در رتبه چهارم در جهان پس از چین، هند و آمریکا قرار دارد در حالی که از نظر توسعه صنعتی و کشاورزی هم ردیف هیچ یک از این کشورها قرار ندارد.

این مدرس دانشگاه با تاکید بر برهم خوردن تعادل میان منابع آبی و مصارف در ایران به هدررفت حدود 30 درصدی آب در شبکه انتقال اشاره کرد. میرزایی گفت: هنگام انتقال آب از طریق لوله ها، بخش زیادی از این آب که آمارهای متفاوتی از 20 درصد تا 40 درصد برای آن درنظرگرفته شده است، به عبارتی غیب می شود. این حجم از آب نه به مصرف می رسد، نه پولی برای آن پرداخت می شود. درصد کمی از آن نیز اسیر معضلی به نام دزدی آب می شود.

مدیریت منابع آب تنها کلید حل بحران آب در کشور از نگاه این کارشناس است. وی تصریح کرد: اوضاع آبی ایران مناسب نیست، هنوز سدهایی در کشور ساخته می شوند که به رغم هزینه های بسیار بالا حتی ظرفیت بهره برداری در اندازه یک جوی در خیابان را ندارند. در ساخت سدهای ایران حتی بسیاری از استانداردهای ساده جهانی نیز رعایت نشده است.

ورود سیاست به مسئله مدیریت منابع آبی نیز از دیگر عوامل بحرانی شدن وضعیت آب کشور است که میرزایی از دادن امتیاز به برخی افراد و جریان ها در بهره برداری از منابع آبی و مدیریت این حوزه انتقاد کرد.

این کارشناس آب معتقد است برای حل بحران آب همه مردم جامعه و مسئولان موظف به همکاری و همیاری اند. به گفته وی، مسوولیت برطرف ساختن بحران آب از تک تک افراد جامعه آغاز می شود تا وزارتخانه ها، ارگان ها و سازمان های مختلف امتداد می یابد.

در این باره باید افزود بحران آب معضلی نیست که تنها بر اثر یک عامل و یک شبه پدیده آمده باشد و با تلاش یک سازمان یا نهاد برطرف شود، بلکه عوامل گوناگون محیطی و خطاهای انسانی در طول سال ها در بحرانی شدن وضعیت آب در ایران نقش داشته اند. از این رو، مصرف کنندگان آب خانگی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری، آموزش و پرورش و رسانه ها در کنار دستگاه های قانونگذاری و قضایی همگی باید در مسیر مدیریت آب و اصلاح الگوی مصرف در بخش خانگی، صنعت و کشاورزی همقدم شوند.

دیدگاه ها
شما نیز دیدگاه خود را ثبت نمایید
نام *
پست الکترونیک *
7 + 3 =